دریای خزر به عنوان بزرگترین دریای محصور در خشکی به دلیل اکوسیستم متنوع و منابع قابل توجه نفت و گاز و نیز موقعیت استراتژیکی و ژئواکونومیکی، با فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در دسامبر 1991 مورد توجه قدرت های بزرگ فرامنطقه ای خصوصا آمریکا و اتحادیه اروپا از یک طرف، و چین، ترکیه و اسرائیل از طرف دیگر، قرار گرفت. روسیه به عنوان وارث اصلی شوروی فروپاشیده و ایران که تا قبل از فروپاشی شوروی سابق، خود را تنها مالک این پهنه آبی مهم می دانستند هم با حساسیت ویژه منافع و اهداف خود را در حوزه خزر در شرایط نوین پی گرفته اند. این حضور و در واقع رقابت جدید در منطقه، معادلات پیچیده و متنوعی را در در عرصه روابط بین الملل رقم زده است که در این پژوهش بررسی شده اند.